Cad is cíos margaidh ann agus conas a ríomhtar é?
Is é cíos margaidh an méid a d’íocfadh tionónta go réasúnach le tiarna talún as teach comhchosúil i limistéar inchomparáide tráth a thosaíonn an tionóntacht. Ón 1 Márta 2026 ar aghaidh, is amhlaidh, má tá tiarna talún ag socrú an chíosa go cíos margaidh, nach mór dó/di:
- Ráiteas a thabhairt dá t(h)ionónta á rá nach bhfuil an cíos nua os cionn an chíosa margaidh
- Mionsonraí faoin gcíos a íoctar as trí mhaoin chomhchosúla ó Chlár Cíosa RTB a chur ar áireamh ina ráiteas.
- Is féidir leis an tiarna talún úsáid a bhaint as Clár Cíosa RTB chun teacht ar na cíosanna a íoctar as maoine sa toghlimistéar áitiúil céanna a bhfuil líon comhchosúil seomraí, achar comhchosúil urláir agus rátáil chomhchosúil BER acu.
Cad is féidir liom a dhéanamh má athshocraíonn mo thiarna talún an cíos os cionn cíos margaidh?
Ní mór do thiarna talún fógra faoi shocrú cíosa a thabhairt dá t(h)ionónta i dtús na tionóntachta chun a mhíniú conas a shocraigh sé/sí an cíos. Ní mór trí shampla ó Chlár Cíosa RTB a bheith ar áireamh san fhógra sin. Má chreideann tionónta gur shocraigh tiarna talún a c(h)íos os cionn an ráta margaidh, is féidir leis an tionónta cás díospóide a thabhairt chuig RTB, nó an tiarna talún a thuairisciú le haghaidh imscrúdaithe. Má thionscnaíonn an tionónta cás díospóide, is féidir go bhfágfaidh sé sin nach dtiocfaidh an t-athbhreithniú cíosa i bhfeidhm go dtí go mbeidh an cás díospóide thart.
Chomh maith leis sin, is féidir le breithiúnas nó éisteacht binse RTB a ordú do thiarna talún aon chíos ró-íoctha a aisíoc agus damáistí suas le €20,000 a dhámhachtain.
Cad is Clár Cíosa RTB ann?
Is é is Clár Cíosa RTB ann ná uirlis nua nach mór do thiarnaí talún a úsáid anois agus cíos á shocrú nó á athbhreithniú acu le haghaidh tionóntachta. Ní mór do thiarnaí talún trí shampla a thabhairt anois de chíos a íoctar as maoine comhchosúla ó Chlár Cíosa RTB agus cíos á shocrú acu. Tá Clár Cíosa RTB bunaithe ar shonraí clárúcháin tionóntachta RTB.
Déantar é a nuashonrú ar bhonn laethúil ó chóras clárúcháin tionóntachta RTB. Is féidir le tiarnaí talún úsáid a bhaint as chun cuardach a dhéanamh le haghaidh cíosanna a íoctar as tionóntachtaí comhchosúla atá sa Toghlimistéar Áitiúil céanna ina bhfuil an tionóntacht a bhfuil siad ag socrú cíosa ina leith. Is féidir leo mionsonraí amhail an cineál teaghaise, an t-achar urláir, an líon seomraí leapa agus an rátáil BER a iontráil. Taispeánfar ar Chlár Cíosa RTB na torthaí is mó a chomhfhreagraíonn dá dtionóntacht.
An féidir le tiarna talún tionóntaí a dhíshealbhú chun cíos a mhéadú?
Ní féidir. Tá tionóntaí cosanta ar dhíshealbhuithe eacnamaíocha faoi na rialacha nua. Ón 1 Márta 2025 ar aghaidh, ní bheidh tiarna talún in ann athshocrú go cíos margaidh do thionóntacht nua tar éis foirceannadh gan locht. Ní bheidh tiarna talún in ann athshocrú go cíos margaidh ach amháin má tháinig an tionóntacht dheireanach sa mhaoin chun deiridh ar na cúiseanna seo a leanas:
- D’imigh an tionónta faoina rogha féin.
- Sháraigh an tionónta a (h)oibleagáidí.
- Níor fhreastail an mhaoin ar riachtanais an tionónta a thuilleadh.
An ndéanfar cíosanna do mhic léinn a athshocrú go cíos margaidh gach bliain?
Ní dhéanfar. Tá na rialacha maidir le cíos a shocrú difriúil i gcás cóiríocht atá sonrach do mhic léinn, mar aitheantas don fhíric go n-athraíonn na tionóntachtaí sin gach bliain. Murab ionann agus tionóntachtaí príobháideacha, níl aon athshocrú go cíos margaidh idir tionóntachtaí i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn. Ina ionad sin, ní bheidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn in ann athshocrú go cíos margaidh ach uair amháin gach trí bliana. Maidir leis na chéad athshocruithe go cíos margaidh i gcás tionóntachtaí i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn, ní tharlóidh siad go dtí an 1 Márta 2029.
Conas is féidir le tiarna talún fógra foirceanta, fógra faoi shocrú cíosa nó fógra faoi athbhreithniú cíosa a chur chuig RTB?
Is é an bealach is fearr chun fógra a chur chuig RTB ná trí Ionad Seirbhíse RTB, arb ionad seirbhíse ar líne é.
Cén uair nach gceadaítear socrú go cíos margaidh?
Ní cheadaítear socrú go cíos margaidh i gcás tionóntacht arna cruthú roimh an 1 Márta 2026 , mura ndearna an tiarna talún an mhaoin a athchóiriú go suntasach. I gcás tionóntachtaí arna gcruthú ón 1 Márta 2026 ar aghaidh, ceadaítear socrú go cíos margaidh i gcás tionóntacht nua ach ní tar éis díshealbhú gan locht. Fágann sé sin gurb amhlaidh, má chuir tiarna talún deireadh le tionóntacht ar aon chúis seachas sárú ar oibleagáidí an tionónta nó toisc nach raibh an mhaoin oiriúnach a thuilleadh do riachtanais an tionónta, nach gceadaítear athshocrú go cíos margaidh. Ceadaítear é uair amháin gach sé bliana ag deireadh timthriall Tionóntachta Ré Íosta freisin.
An mbeidh tiarna talún in ann socrú go cíos margaidh más rud é nach bhfuil maoin ligthe ar cíos sa dá bhliain atá imithe thart ach gur tháinig an tionóntacht dheireanach chun deiridh trí dhíshealbhú gan locht?
Beidh. Mura bhfuil maoin ligthe ar cíos sa dá bhliain atá imithe thart, beifear in ann fós an cíos don chéad tionóntacht eile a shocrú ag cíos margaidh.
An mbeidh Criosanna Brú Cíosa ann fós?
Ní bheidh. An 1 Márta 2026, tiocfaidh córas náisiúnta rialaithe cíosa isteach in ionad Criosanna Brú Cíosa. Leis an gcóras sin, clúdaítear gach tionóntacht phríobháideach agus gach tionóntacht i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn ar fud na hÉireann.
An mbeidh RTB ag déanamh faireachán ar neamhchomhlíonadh na rialacha nua?
Beidh. Baineann RTB úsáid cheana féin as sonraí maidir le socrú cíosa ó shonraí clárúcháin chun sainaithint a dhéanamh ar chásanna inar sháraigh tiarnaí talún na rialacha atá i bhfeidhm maidir le Criosanna Brú Cíosa (RPZanna). Táimid ag baint úsáid as na sonraí sin chun feachtais shuntasacha ar chomhlíonadh a bhrú chun cinn sa dá bhliain atá imithe thart.
Beimid ag déanamh anailís ar ár sonraí ar an mbealach céanna chun sainaithint a dhéanamh ar chásanna inar sháraigh tiarnaí talún na rialacha náisiúnta nua rialaithe cíosa.