Cuirfear aistriúchán ar fáil go luath

Ár leithscéal as an míchaoithiúlacht. Cuirfear aistriúchán Gaeilge ar an leathanach seo ar fáil go luath. Go raibh maith agat as do chuid foighneachta agus muid ag obair ar leagan uasdátaithe.

An ceart atá ag tionónta chun fanacht i maoin ar cíos ón 1 Márta 2026 ar aghaidh

Cad is ‘ráthaíocht tionachta’ ann?

Is é ráthaíocht tionachta an ceart atá ag tionónta chun fanacht i maoin ar cíos tar éis tréimhse tosaigh.

Nuair atá tionónta ag cónaí i maoin ar feadh sé mhí as a chéile gan Fógra Foirceanta bailí a bheith seirbheáilte laistigh den tréimhse sin, beidh ráthaíocht tionachta aige/aici agus ní féidir é/í a dhíshealbhú ach amháin ar chúiseanna dlíthiúla sonracha.

Braitheann an méid ama a bhfuil tú i dteideal fanacht i gcóiríocht ar cíos ar a fheadh tar éis na chéad sé mhí ar cén uair a tosaíodh do thionóntacht. I gcás tionóntachtaí arna gcruthú ón 1 Márta 2026 ar aghaidh, braitheann sé freisin ar cá mhéad tionóntacht atá ag do thiarna talún.

Gairtear cearta tionóntachta faoi Chuid 4 de ráthaíocht tionachta freisin, ag tagairt do Chuid 4 den Acht um Thionóntachtaí Cónaithe, 2004, lena bpléitear le ráthaíocht tionachta.

Cé na cosaintí ráthaíochta tionachta a bhfuil feidhm acu maidir le mo thionóntacht?

Sna chéad sé mhí de thionóntacht, is féidir le tiarna talún deireadh a chur le tionóntacht ar chúis ar bith. Ní mór
dó/di Fógra Foirceanta bailí a sheirbheáil ort fós agus cóip den fhógra sin a sheoladh chuig RTB ar an aon lá amháin.
Beidh ráthaíocht tionachta agat sna cásanna seo a leanas:

Tá tú ag cónaí i maoin ar feadh sé mhí as a chéile agus
Níor sheirbheáil do thiarna talún Fógra Foirceanta bailí ort sa tréimhse sin.

Ní féidir le do thiarna talún tú a dhíshealbhú ansin ach amháin ar chúiseanna dlíthiúla sonracha. Is ar an dáta a
tosaíodh do thionóntacht a bhraitheann na cúiseanna ar féidir le tiarna talún deireadh a chur le do thionóntacht.

Tionóntacht arna cruthú ón 1 Márta 2026 ar aghaidh: Tiarna talún beag (idir tionóntacht amháin agus trí thionóntacht)	Tá do thionóntacht faoi réir Tionóntacht Ré Íosta rollach sé bliana. Le linn timthriall tionóntachta sé bliana Tar éis sé mhí, ní féidir le do thiarna talún deireadh a chur le do thionóntacht ach amháin ar fhorais an-teoranta le linn an timthrialla tionóntachta sé bliana. Is iad sin: -Ní chomhlíonann tú d’oibleagáidí, lena n-áirítear gan cíos a íoc. -Níl an mhaoin oiriúnach do do riachtanais a thuilleadh. -Teastaíonn ón tiarna talún an mhaoin a dhíol mar gheall ar chruatan airgeadais. -Teastaíonn ón tiarna talún nó ó dhlúthdhuine de theaghlach an tiarna talún cónaí sa mhaoin. Ag deireadh timthriall tionóntachta sé bliana Ag deireadh do Thionóntachta Ré Íosta sé bliana, is féidir le do thiarna talún deireadh a chur leis an tionóntacht ar chúiseanna breise. Is iad sin: -Ba mhaith leis/léi an mhaoin a dhíol -Teastaíonn uaidhsean/uaithise nó ó dhuine dá t(h)eaghlach cónaí sa mhaoin<.li> -Tá sé beartaithe aige/aici athchóiriú suntasach a dhéanamh ar an maoin -Tá sé beartaithe aige/aici úsáid na maoine a athrú Mura gcuireann do thiarna talún deireadh le do thionóntacht ag deireadh timthriall tionóntachta sé bliana, tosófar Tionóntacht Ré Íosta sé bliana nua.
Tionóntacht arna cruthú ón 1 Márta 2026 ar aghaidh: Tiarna talún mór (ceithre thionóntacht nó níos mó)	Tar éis sé mhí, beidh tionóntacht ré neamhtheoranta agat. Fágann sé sin go mbeidh an ceart agat chun fanacht sa mhaoin gan dáta deiridh socraithe más rud é: -Go bhfuil tú ag cónaí sa mhaoin ar feadh sé mhí as a chéile. -Nár seirbheáladh Fógra Foirceanta bailí ort laistigh den tréimhse sé mhí sin. -Nach bhfuil aon chúis dhlíthiúil ag an tiarna talún le deireadh a chur leis an tionóntacht. Ní bheidh do thiarna talún in ann deireadh a chur le do thionóntacht ach amháin más rud é: -Nach gcomhlíonann tú d’oibleagáidí, lena n-áirítear gan cíos a íoc. -Nach bhfuil an mhaoin oiriúnach do do riachtanais a thuilleadh.
Tionóntacht arna cruthú idir an 11 Meitheamh 2022 agus an 28 Feabhra 2026: Gach méid tiarna talún	Tar éis sé mhí, beidh tionóntacht ré neamhtheoranta agat. Fágann sé sin go mbeidh an ceart agat chun fanacht sa mhaoin gan dáta deiridh socraithe más rud é: -Go bhfuil tú ag cónaí sa mhaoin ar feadh sé mhí as a chéile. -Nár seirbheáladh Fógra Foirceanta bailí ort laistigh den tréimhse sé mhí sin. -Nach bhfuil aon chúis dhlíthiúil ag an tiarna talún le deireadh a chur leis an tionóntacht. Ní bheidh do thiarna talún in ann deireadh a chur le do thionóntacht ach amháin más rud é: -Gur sháraigh tú d’oibleagáidí i do chomhaontú tionóntachta. Mar shampla, trí mhainneachtain cíos a íoc. -Nach bhfuil an mhaoin oiriúnach do do riachtanais a thuilleadh. Mar shampla, tá sí róbheag. -Go bhfuil sé beartaithe ag an tiarna talún an mhaoin a dhíol laistigh de naoi mí. -Go dteastaíonn ón tiarna talún nó ó dhuine de neasteaghlach an tiarna talún cónaí sa mhaoin. Níl feidhm aige sin ach amháin maidir le tiarnaí talún príobháideacha. -Go bhfuil sé beartaithe ag an tiarna talún athchóirithe suntasacha a dhéanamh ar an maoin. -Go bhfuil sé beartaithe ag an tiarna talún úsáid na maoine a athrú, mar shampla í a thiontú ina hoifig.
Tionóntachtaí faoi Chuid 4 arna dtosú idir an 25 Nollaig 2016 agus an 10 Meitheamh 2022: Gach méid tiarna talún	Leanann do thionóntacht timthriall tionóntachta sé bliana faoi Chuid 4: Tar éis sé mhí de chónaí go leanúnach sa mhaoin (gan Fógra Foirceanta bailí a bheith á sheirbheáil), gheobhaidh tú cearta tionóntachta faoi Chuid 4. Fágann sé sin go mbeidh an ceart agat chun fanacht sa mhaoin go ceann cúig bliana go leith sa bhreis, mura gcuirtear deireadh leis an tionóntacht go dlíthiúil. Le linn timthriall tionóntachta sé bliana faoi Chuid 4: Ní bheidh do thiarna talún in ann deireadh a chur le do thionóntacht ach amháin más rud é: -Gur sháraigh tú d’oibleagáidí i do chomhaontú tionóntachta. Mar shampla, trí mhainneachtain cíos a íoc. -Nach bhfuil an mhaoin oiriúnach do do riachtanais a thuilleadh. Mar shampla, tá sí róbheag. -Go bhfuil sé beartaithe ag an tiarna talún an mhaoin a dhíol laistigh de naoi mí. -Go dteastaíonn ón tiarna talún nó ó dhuine de neasteaghlach an tiarna talún cónaí sa mhaoin. Níl feidhm aige sin ach amháin maidir le tiarnaí talún príobháideacha. -Go bhfuil sé beartaithe ag an tiarna talún athchóirithe suntasacha a dhéanamh ar an maoin. -Go bhfuil sé beartaithe ag an tiarna talún úsáid na maoine a athrú, mar shampla í a thiontú ina hoifig. Ag deireadh tionóntachta sé bliana faoi Chuid 4: -Is féidir le do thiarna talún deireadh a chur leis an tionóntacht ag deireadh timthrialla sé bliana faoi Chuid 4 gan cúis a thabhairt. -Mura gcuireann do thiarna talún deireadh leis an tionóntacht ag deireadh an timthrialla sin, tagann sí chun bheith ina tionóntacht ré neamhtheoranta go huathoibríoch. Faoin 11 Meitheamh 2028, beidh gach tionóntacht ina tionóntacht ré neamhtheoranta. Beidh sé sin amhlaidh toisc go mbeidh gach timthriall tionóntachta sé bliana láithreacha faoi Chuid 4 tagtha chun deiridh faoin am sin.

Tionóntachtaí ar théarma socraithe

Comhaontaítear tionóntacht ar théarma socraithe ar feadh tréimhse shonrach (bliain amháin, mar shampla). Mar sin féin, tá feidhm ag cearta faoi Chuid 4 maidir leis an tionóntacht sin, rud a fhágann go bhfaighidh tú ráthaíocht tionachta fós tar éis sé mhí de chónaí leanúnach sa mhaoin (chomh fada agus nár seirbheáladh Fógra Foirceanta bailí le linn na tréimhse sin).

Fiú má thagann comhaontú ar théarma socraithe chun deiridh, beidh an ceart agat chun fanacht sa mhaoin faoi rialacha Chuid 4 mura bhfuil cúis dhlíthiúil ag an tiarna talún le deireadh a chur leis an tionóntacht.

Más rud é go bhfuil tionóntacht ar théarma socraithe agat agus gur mhaith leat fanacht sa mhaoin faoi thionóntacht Chuid 4, ní mór duit fógra a thabhairt do do thiarna talún go bhfuil sé ar intinn agat fanacht inti. Ní mór duit fógra a thabhairt dó/di tráth nach luaithe ná trí mhí, agus tráth nach déanaí ná mí amháin, sula rachaidh do chomhaontú téarma shocraithe in éag.

Cásanna speisialta

Tionóntaí Comhlachta Tithíochta

Cheadaithe Tá ráthaíocht tionachta ag formhór na dtionóntaí i dtithíocht Comhlachta Tithíochta Cheadaithe tar éis sé mhí, seachas iad siúd atá i dtithíocht idirthréimhseach (a mhaireann 18 mí nó níos lú de ghnáth).

Cóiríocht atá sonrach do mhic léinn

Níl feidhm ag na rialacha ráthaíochta tionachta maidir le cóiríocht atá sonrach do mhic léinn. Tá an tiarna talún ag cónaí i gceann amháin de dhá mhaoin a bhí ina dteaghais aonair ar dtús

Níl feidhm ag na rialacha ráthaíochta tionachta sna cásanna seo a leanas:

Tá an foirgneamh roinnte ina dhá mhaoin ar leith ach bhí sé ina theaghais aonair ar dtús,
Tá an tiarna talún ag cónaí i gceann amháin den dá mhaoin, agus
Sular tosaíodh an tionóntacht, sheirbheáil an tiarna talún fógra i scríbhinn ar an tionónta á rá nach mbeadh feidhm ag na rialacha a bhaineann le tionóntachtaí faoi Chuid

Ligin a bhaineann le fostaíocht

Níl feidhm ag na rialacha ráthaíochta tionachta i gcás go bhfuil do theidlíocht chun cónaí sa mhaoin ceangailte le d’fhostaíocht. Ní mór duit an mhaoin a fhágáil nuair atá deireadh tagtha le do chonradh fostaíochta.

Tuilleadh faisnéise maidir le deireadh a chur le tionóntacht Nuair atá ráthaíocht tionachta agat, ní féidir
le do thiarna talún deireadh a chur le do thionóntacht ach amháin ar roinnt bheag cúiseanna.

Faigh tuilleadh faisnéise faoi conas is féidir le tiarna talún deireadh a chur le tionóntacht agus faoi conas is féidir le tionónta deireadh a chur le tionóntacht

.