Cuirfear aistriúchán ar fáil go luath

Ár leithscéal as an míchaoithiúlacht. Cuirfear aistriúchán Gaeilge ar an leathanach seo ar fáil go luath. Go raibh maith agat as do chuid foighneachta agus muid ag obair ar leagan uasdátaithe.

Cíosanna i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn a shocrú agus a athbhreithniú

Na rialacha náisiúnta rialaithe cíosa

Ón 1 Márta 2026 ar aghaidh, beidh feidhm ag córas náisiúnta nua rialaithe cíosa maidir le gach tionóntacht
phríobháideach agus le cóiríocht atá sonrach do mhic léinn (SSA). Faoin gcóras sin:

Ní bheifear in ann cíos a mhéadú ach uair amháin sa bhliain agus ní bheifear in ann é a mhéadú ach amháin faoi 2% nó
faoi ráta an bhoilscithe, cibé acu is ísle. Is de réir an Phraghasinnéacs Tomhaltóirí (CPI) a dhéantar ráta an
bhoilscithe a thomhas.
Ceadaítear athshocrú go cíos margaidh uair amháin gach trí bliana le haghaidh tionóntachtaí i leith cóiríocht atá
sonrach do mhic léinn. Ní cheadaítear athshocrú go cíos margaidh roimh an 1 Márta 2029 ná idir tionóntachtaí nó
ceadúnais i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn lasmuigh den timthriall trí bliana sin.

Eisceacht:

Tá eisceacht thábhachtach ó na rialacha náisiúnta rialaithe cíosa ann do mhaoine nua i leith cóiríocht atá sonrach do
mhic léinn a tosaíodh an 10 Meitheamh 2025 nó ina dhiaidh:

Méaduithe bliantúla i gcás árasáin nua agus cóiríocht atá sonrach do mhic léinn: Níl feidhm ag an uasteorainn 2% le méaduithe bliantúla cíosa maidir le hárasáin nuathógtha ná le cóiríocht atá sonrach do mhic léinn a tosaíodh an 10 Meitheamh 2025 nó ina dhiaidh. Sna cásanna sin, is féidir an cíos a mhéadú faoi ráta an bhoilscithe, fiú má tá sé sin níos airde ná 2%. Léigh faoi conas is féidir le maoin cáiliú le haghaidh na heisceachta sin

. Cíos a shocrú le haghaidh tionóntacht nua i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn

Céim 1: Seiceáil na rialacha rialaithe cíosa

Nuair atá tú ag socrú cíosa le haghaidh tionóntacht nua – seiceáil ar dtús an bhfuil feidhm ag na srianta le méaduithe
cíosa nó an gceadaítear socrú go cíos margaidh le haghaidh na tionóntachta sin.

Cén uair nach gceadaítear socrú go cíos margaidh?

Ní bheidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn in ann athshocrú go cíos margaidh go dtí an 1 Márta 2029 i gcás maoine a raibh tionóntacht láithreach i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn iontu sa dá bhliain atá imithe thart.

Ón 1 Márta 2029 ar aghaidh, ní bheidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn atá ag tosú tionóntacht nua nó ceadúnas nua in ann fós an cíos a shocrú ag cíos margaidh más rud é:
– Go raibh tionóntacht ann sa mhaoin sa dá bhliain atá imithe thart
agus
– Gur tháinig an tionóntacht sin chun deiridh toisc:

– Go raibh sé beartaithe ag an tiarna talún an mhaoin a dhíol
– Gur theastaigh an mhaoin ón tiarna talún dó/di féin nó do dhuine dá t(h)eaghlach
– Go raibh sé beartaithe ag an tiarna talún athchóiriú suntasach a dhéanamh
– Go raibh sé beartaithe ag an tiarna talún úsáid na maoine a athrú

In amanna, tugtar ‘foirceannadh gan locht’ orthu sin. Ní cheadaítear athshocrú go cíos margaidh i gcás gur tháinig an tionóntacht dheireanach chun deiridh ar chúis nach raibh aon locht ar an tionónta ina leith.

Cén uair a cheadaítear socrú go cíos margaidh?

Beidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn atá ag tosú tionóntacht nua ón 1 Márta 2026 ar aghaidh in ann an cíos a shocrú ag cíos margaidh más rud é:

– Gurb í an chéad tionóntacht riamh sa mhaoin í.
– Nach raibh aon tionóntacht ann sa mhaoin sa dá bhliain atá imithe thart ar a laghad.
– Gur déanmhas cosanta an mhaoin agus nach raibh aon tionóntacht ann sa mhaoin ar feadh bliana ar a laghad.
– Gur tháinig an tionóntacht dheireanach chun deiridh le haghaidh athchóiriú suntasach a dhéanamh agus gur thairg an tiarna talún an mhaoin ar ais don tionónta roimhe. Ní mór ‘athrú suntasach’ a bheith déanta ar an maoin.

Céim 2: Lean an chonair cheart maidir le cíos a shocrú

Mura gceadaítear athshocrú go cíos margaidh

-Ní bheidh tú in ann cíos a mhéadú ach amháin faoin méid a cheadaítear faoi na rialacha náisiúnta rialaithe cíosa. Fágann sé sin nach mbeidh tú in ann cíos a mhéadú ach amháin faoi 2% nó faoi ráta an bhoilscithe gach bliain, cibé acu is ísle. Is de réir an Phraghasinnéacs Tomhaltóirí (CPI) a dhéantar an boilsciú a thomhas >/li>
-Ba cheart duit úsáid a bhaint as Áireamhán Cíosa RTB chun an méadú cíosa uasta a cheadaítear a ríomh.

-Ní mór duit freisin mionsonraí faoin gcíos a íocadh as trí mhaoin ó Chlár Cíosa RTB a sholáthar chun a dheimhniú nach bhfuil an cíos nua os cionn cíos margaidh.

-Ní mór duit fógra faoi shocrú cíosa a sheoladh chuig do thionónta agus chuig RTB ar an aon lá amháin. Mura seolann tú é chuig RTB, beidh an fógra faoi shocrú cíosa neamhbhailí.

Ní mór duit ráiteas a bhfuil na nithe seo a leanas ann a sheoladh i dteannta d’fhógra faoi shocrú cíosa:

Má cheadaítear athshocrú go cíos margaidh

Beidh tú in ann úsáid a bhaint as Clár Cíosa RTB chun cíos a shocrú ag cíos margaidh le haghaidh tionóntacht nua.

– Ní mór duit fógra faoi shocrú cíosa a sheoladh chuig do thionónta agus chuig RTB ar an aon lá amháin. Mura seolann tú é chuig RTB, beidh an fógra faoi shocrú cíosa neamhbhailí.

– Ní mór duit ráiteas á rá nach bhfuil an cíos os cionn an chíosa margaidh a sheoladh i dteannta d’fhógra faoi shocrú cíosa. Chun an méid sin a chruthú, ní mór mionsonraí faoin gcíos is déanaí a íocadh as trí thionóntacht i maoine comhchosúla ó Chlár Cíosa RTB a bheith ar áireamh ann.

– Ní mór do thrí shampla a bheith bainteach le maoine atá comhchosúil ó thaobh méide, cineáil agus sainghné de (an Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (BER) san áireamh).

Cíos a athbhreithniú le haghaidh tionóntacht i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn

Achoimre ar mhéaduithe cíosa a cheadaítear i gcás cóiríocht atá sonrach do mhic léinn

	Ceadaítear méaduithe bliantúla	Athshocrú go cíos margaidh
Tionóntacht i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn arna tosú roimh an 1 Márta 2026	Gach 12 mhí faoi 2% nó faoi ráta an bhoilscithe (CPI), cibé acu is ísle	Ní cheadaítear é go dtí an 1 Márta 2029 Ceadaítear é uair amháin gach 3 bliana ón 1 Márta 2029 ar aghaidh
Tionóntacht i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn arna tosú tar éis an 1 Márta 2026	Gach 12 mhí faoi 2% nó faoi ráta an bhoilscithe (CPI), cibé acu is ísle	Ní cheadaítear é i dtús gach tionóntachta nua Ní cheadaítear athshocrú ach uair amháin gach trí bliana Ceadaítear an chéad athshocrú ón 1 Márta 2029 ar aghaidh
Cóiríocht nua atá sonrach do mhic léinn i gcás gur tosaíodh an tógáil tar éis an 10 Meitheamh 2025	Gach 12 mhí ar aon dul le ráta an bhoilscithe (CPI). Níl aon uasteorainn 2% i bhfeidhm.	Ceadaítear é uair amháin gach trí bliana

Cíos a athbhreithniú le haghaidh tionóntacht i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn

Ceadaítear méaduithe bliantúla

Ceadaítear athbhreithnithe cíosa uair amháin gach 12 mhí.
Ní bheidh tú in ann cíos a mhéadú ach amháin faoi 2% nó faoi ráta an bhoilscithe gach bliain, cibé acu is ísle. Is
de réir an Phraghasinnéacs Tomhaltóirí (CPI) a dhéantar an boilsciú a thomhas.
Ba cheart duit úsáid a bhaint as Áireamhán Cíosa RTB chun an méadú cíosa uasta a cheadaítear a ríomh.
Ní mór duit fógra faoi athbhreithniú cíosa a sheoladh chuig do thionónta agus chuig RTB ar an aon lá amháin. Mura seolann tú é chuig RTB, beidh an fógra faoi athbhreithniú cíosa neamhbhailí.

Ní mór duit ráiteas a bhfuil na nithe seo a leanas ann a sheoladh i dteannta d’fhógra faoi athbhreithniú cíosa:
- Méid an chíosa dheireanaigh
- An dáta a socraíodh an cíos deireanach
- Asphrionta ó Áireamhán Cíosa RTB ina léirítear conas a ríomh tú an cíos nua.
- Mionsonraí faoi thrí mhaoin inchomparáide ó Chlár Cíosa RTB
Foghlaim tuilleadh faoi conas athbhreithniú cíosa a dhéanamh i gceart.

Eisceacht:

I limistéir a tháinig chun bheith ina gCrios Brú Cíosa (RPZ) sa dá bhliain atá imithe thart, ní bheifear in ann an cíos
a athbhreithniú go dtí 24 mhí tar éis an dáta dheireanaigh a socraíodh nó a athbhreithníodh an cíos don tionóntacht. Tar éis an chéad athbhreithnithe, beifear in ann an cíos a athbhreithniú uair amháin gach 12 mhí.

Athshocrú go cíos margaidh

Ní bheidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn in ann athshocrú go cíos margaidh go dtí an 1 Márta 2029.

Ón 1 Márta 2029 ar aghaidh, beidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn in ann athshocrú go cíos
margaidh uair amháin gach trí bliana le haghaidh tionóntacht san aon mhaoin amháin.

Cóiríocht nua atá sonrach do mhic léinn i gcás gur tosaíodh an tógáil tar éis an 10 Meitheamh 2025

Ceadaítear méaduithe bliantúla

Ceadaítear athbhreithnithe cíosa gach 12 mhí.
Is féidir leat cíos a mhéadú ar aon dul leis an mboilsciú arna thomhas de réir an Phraghasinnéacs Tomhaltóirí (CPI). Níl aon uasteorainn 2% ann i dtréimhsí ardbhoilscithe.
Ba cheart duit úsáid a bhaint as Áireamhán Cíosa RTB chun an méadú cíosa uasta a cheadaítear a ríomh.
Ní mór duit fógra faoi athbhreithniú cíosa a sheoladh chuig do thionónta agus chuig RTB ar an aon lá amháin. Mura seolann tú é chuig RTB, beidh an fógra faoi athbhreithniú cíosa neamhbhailí.
Ní mór duit ráiteas a bhfuil na nithe seo a leanas ann a sheoladh i dteannta d’fhógra faoi athbhreithniú cíosa:
- Méid an chíosa dheireanaigh
- An dáta a socraíodh an cíos deireanach
- Asphrionta ó Áireamhán Cíosa RTB ina léirítear conas a ríomh tú an cíos nua.
- Mionsonraí faoi thrí mhaoin inchomparáide ó Chlár Cíosa RTB

Cén uair atá feidhm ag uasteorainn cíosa atá bunaithe ar an mboilsciú agus air sin amháin?

Chun an cíos a mhéadú ar aon dul leis an mboilsciú agus leis sin amháin (gan aon uasteorainn 2% a bheith ann), ní mór an tionóntacht a bheith i maoin inar tosaíodh obair an 10 Meitheamh 2025 nó ina dhiaidh chun:

Coimpléasc árasán nua nó cóiríocht nua atá sonrach do mhic léinn a thógáil.
An coimpléasc árasán a shíneadh chun an t-achar urláir a mhéadú faoi 25% ar a laghad dá achar urláir bunaidh.
Úsáid an fhoirgnimh a athrú chun coimpléasc árasán nua nó foirgneamh nua a chruthú a áitíonn 25% ar a laghad de spás urláir an fhoirgnimh roimhe.

I ngach cás, ní mór don tiarna talún fógra tosaithe nó fógra 7 lá a bheith aige/aici faoin Acht um Rialú Foirgníochta,
1990, ar fógra é a cuireadh faoi bhráid údarás foirgníochta an 10 Meitheamh 2025 nó ina dhiaidh.

Athshocrú go cíos margaidh gach trí bliana

Ón 1 Márta 2029 ar aghaidh, beidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn in ann athshocrú go cíos margaidh uair amháin gach trí bliana. Ní bheidh aon athshocrú cíosa go cíos margaidh i dtionóntachtaí i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn ann go dtí an 1 Márta 2029 ar a luaithe.
Ní mór duit úsáid a bhaint as Clár Cíosa RTB chun cíos a shocrú ag cíos margaidh le haghaidh na tionóntachta.
Ní mór duit fógra faoi athbhreithniú cíosa a sheoladh chuig do thionónta agus chuig RTB ar an aon lá amháin. Mura seolann tú é chuig RTB, beidh an fógra faoi athbhreithniú cíosa neamhbhailí.
Ní mór duit ráiteas á rá nach bhfuil an cíos os cionn an chíosa margaidh a sheoladh i dteannta d’fhógra faoi
athbhreithniú cíosa. Chun an méid sin a chruthú, ní mór mionsonraí faoin gcíos a íocadh as trí thionóntacht i maoine comhchosúla ó Chlár Cíosa RTB a bheith ar áireamh ann.
Ní mór do thrí shampla a bheith bainteach le maoine atá comhchosúil ó thaobh méide, cineáil agus sainghné de (an Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (BER) san áireamh).

Cad is cíos margaidh ann?

Is é cíos margaidh an méid a d’íocfadh tionónta go réasúnach le tiarna talún as teach comhchosúil i limistéar
inchomparáide tráth a thosaíonn an tionóntacht. Ón 1 Márta 2026 ar aghaidh, is amhlaidh, má tá tú ag rá go bhfuil
tú ag socrú nó ag athshocrú an chíosa go cíos margaidh, nach mór duit a bheith in ann a thaispeáint:

Nach bhfuil an cíos níos airde ná cíosanna le haghaidh maoine inchomparáide sa limistéar, agus
Go bhfuil an cíos ag teacht le dálaí margaidh áitiúla reatha.

Déanann tú é sin trí úsáid a bhaint as Clár Cíosa RTB agus trí ráiteas a sholáthar ina bhfuil mionsonraí faoi uimhreacha Tionóntachta Cláraithe le haghaidh na dtrí mhaoin inchomparáide ar bhain tú úsáid astu.

Díolúine ó na rialacha rialaithe cíosa a éileamh

Beidh tiarnaí talún i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn in ann díolúine ó na rialacha náisiúnta rialaithe cíosa
a éileamh agus beidh siad in ann an cíos a shocrú ag cíos margaidh más rud é:

Nach raibh aon tionóntacht ann sa mhaoin sa dá bhliain atá imithe thart ar a laghad (nó sa bhliain atá imithe thart i gcás déanmhas cosanta).
Gur tháinig an tionóntacht dheireanach chun deiridh le haghaidh athchóiriú suntasach a dhéanamh agus gur thairg an tiarna talún an mhaoin ar ais don tionónta roimhe. Ní mór ‘athrú suntasach’ a bheith déanta ar an maoin.
Gurb é deireadh an timthrialla trí bliana é do thionóntacht i leith cóiríocht atá sonrach do mhic léinn tar éis an 1
Márta 2029.

Más mian le tiarna talún díolúine a éileamh, ní mór dó/di Cuid D den fhógra faoi shocrú cíosa nó den fhógra faoi
athbhreithniú cíosa a chomhlánú.

Cad a áirítear mar ‘athrú suntasach’?

Tá rialacha dochta ann maidir le cad is brí le ‘athrú suntasach’. Chun díolúine ó na rialacha rialaithe cíosa a éileamh,
ní mór duit ceann amháin de na ceanglais thíos a chomhlíonadh:

Síneadh buan lena méadaítear an t-achar urláir faoi 25% ar a laghad.
Obair lena bhfeabhsaítear an Rátáil Fuinnimh Foirgnimh (BER) faoi sheacht leibhéal ar a laghad.
Obair lena mbaintear trí cinn díobh seo a leanas amach:
- Athraítear an leagan amach inmheánach go buan.
- Oiriúnaítear an teaghais lena húsáid ag duine a bhfuil míchumas air/uirthi.
- Méadaítear an líon seomraí go buan.
- Feabhsaítear BER is ionann agus Rátáil D1 nó níos ísle faoi thrí leibhéal ar a laghad.
- Feabhsaítear BER is ionann agus Rátáil C3 nó níos airde faoi dhá leibhéal ar a laghad.

Nótaí tábhachtacha faoi dhíolúintí

Má éilíonn tú díolúine, ní bheidh feidhm aici ach amháin maidir leis an gcéad socrú cíosa, nó leis an gcéad
athbhreithniú cíosa, tar éis duit í a éileamh. Ní fhágann an díolúine go mbeidh an mhaoin eisiata go buan ó na rialacha
náisiúnta rialaithe cíosa.