Ní mór roinnt aonaid tithíochta gairdín a chlárú le RTB, ach tá cinn eile díolmhaithe agus ní gá iad a chlárú.
Tá rialacha difriúla i bhfeidhm maidir leo seo:
Má ligtear aonad tithíochta gairdín a bhí ann cheana roimh an 27 Iúil 2026 ar cíos, ní mór don tiarna talún an tionóntacht a chlárú fós le RTB. Tá feidhm aige sin maidir le haonaid ghlanscartha a bhfuil bealach isteach ar leith acu chuig an bpríomhtheach.
Beidh an tionóntacht faoi chosaint faoin Acht um Thionóntachtaí Cónaithe. Áirítear leis sin:
Más rud é go raibh aonad ann i ngairdín roimh an 27 Iúil 2026 ach go ligtear ar cíos é den chéad uair riamh tar éis an dáta sin, ní mór don tiarna talún an tionóntacht a chlárú fós le RTB.
Ón 27 Iúil 2026 i leith, is féidir le húinéirí tí anois aonad leithleach tithíochta a chur lena ngairdín cúil gan cead pleanála a bheith acu. Má ligeann an t-úinéir an t-aonad sin ar cíos, ní thiocfaidh sé faoi shainchúram RTB. Ní gá dó/di é a chlárú le RTB.
Ní mór an t-aonad a chur leis de réir rialacha dochta atá leagtha amach i Rialacháin an Achta um Pleanáil agus Forbairt (Forbairt Dhíolmhaithe), 2000 (Uimh. 3), 2026 (I.R. Uimh. 340 de 2026):
Ní chinneann RTB an gcomhlíonann aonad ceanglais phleanála nó an gcáilíonn sé le haghaidh díolúine pleanála. Ba cheart do thiarnaí talún agus do thionóntaí teagmháil a dhéanamh lena n-údarás áitiúil ar dtús chun treoir a fháil maidir le cé acu a cháilíonn aonad le haghaidh díolúine pleanála nó nach gcáilíonn.
Ní féidir le RTB gníomhaíocht forfheidhmiúcháin a dhéanamh i leith tionóntacht neamhchláraithe ach amháin má dheimhnigh údarás áitiúil nár cháiligh an t-aonad le haghaidh díolúine pleanála. Nuair a dhéanaimid imscrúdú i dtaobh ar cheart aonad tithíochta gairdín a chlárú le RTB, féadfaimid cóip den fhógra díolúine a tugadh don údarás pleanála a iarraidh. Is féidir le húdaráis áitiúla mionsonraí maidir le fógraí díolúine pleanála a chomhroinnt le RTB freisin.
Má chuireann úinéir aonad glanscartha tithíochta gairdín nua leis ón 27 Iúil 2026 i leith gan díolúine pleanála bhailí a bheith aige/aici, ní mór dó/di an tionóntacht a chlárú fós le RTB. Áirítear leis sin aon aonad a chuirtear le gairdín nach é príomhtheach an úinéara é.
Ní chinneann RTB an gcomhlíonann aonad ceanglais phleanála nó an gcáilíonn sé le haghaidh díolúine pleanála.
Ní féidir le RTB gníomhaíocht forfheidhmiúcháin a dhéanamh i leith tionóntacht neamhchláraithe ach amháin má dheimhnigh údarás áitiúil gur cuireadh an t-aonad leis ón 27 Iúil 2026 i leith agus nár cháiligh an t-aonad le haghaidh díolúine pleanála. Chun sárú pleanála amhrasta a thuairisciú, is féidir leat scríobh chuig an Rannóg um Fhorfheidhmiú Pleanála de chuid d’údaráis áitiúil.
Is é an bealach is fearr chun tionóntacht neamhchláraithe a thuairisciú do RTB ná úsáid a bhaint as ár bhfoirm Gréasáin um thiarna talún a thuairisciú. Má tá fianaise againn lena dheimhniú go bhfuil tionóntacht neamhchláraithe ann, déanfaimid gníomhaíocht forfheidhmiúcháin, ar féidir go n-áireofar léi:
Nuair a dhéanaimid imscrúdú i dtaobh ar cheart aonad tithíochta gairdín a chlárú le RTB, féadfaimid cóip den fhógra díolúine a tugadh don údarás pleanála a iarraidh. Is féidir le RTB a iarraidh ar údaráis áitiúla freisin faisnéis a chomhroinnt faoi fhógraí díolúine pleanála trí chomhaontuithe comhroinnte sonraí atá ann cheana.
Más rud é go bhfuil aonad gairdín ligthe ar cíos ach nár cháiligh sé le haghaidh díolúine pleanála, ní mór don úinéir:
D’fhéadfadh freisin go ngearrfaí pionóis ar an tiarna talún as mainneachtain clárú, lena n-áirítear ionchúiseamh coiriúil nó imscrúdú sibhialta agus smachtbhanna suas le €15,000.
I gcás gur cheart tionóntacht a bheith cláraithe, tá an tionónta faoi chosaint faoin Acht um Thionóntachtaí Cónaithe, fiú mura bhfuil an tionóntacht cláraithe. Áirítear na nithe seo a leanas leis na cosaintí atá ag an tionónta faoin dlí cíosa:
Más rud é go raibh aonad ann i ngairdín roimh an 27 Iúil 2026 ach go ligtear ar cíos é den chéad uair riamh tar éis an dáta sin, ní mór don tiarna talún an tionóntacht a chlárú fós le RTB. Tá feidhm aige sin maidir le haonaid ghlanscartha a bhfuil bealach isteach ar leith acu chuig an bpríomhtheach.
Aonad a cháilíonn le haghaidh díolúine pleanála agus nach gá é a chlárú le RTB, ní mór é a thógáil, a chur in airde nó a chur i ngairdín cúil an úinéara tí tar éis an 27 Iúil 2026. Ní mór é a chur sa ghairdín cúil de chuid tí arb é príomhtheach an úinéara é.
Ní mór fógra a bheith tugtha ag an úinéir don údarás pleanála 14 lá ar a laghad sular cuireadh tús leis an tógáil nó 14 lá sular cuireadh teach modúlach suas.
Tá feidhm ag na rialacha maidir le gach aonad tithíochta gairdín feistithe, idir thithe modúlacha agus fhoirgnimh bhuana a tógadh sa ghairdín.
